Wstęp: Płaskostopie a funkcja sportowa

Płaskostopie, znane również jako pes planus lub flatfoot, od dziesięcioleci budzi kontrowersje w środowisku sportowym, ortopedycznym oraz w fizjoterapii. Wielu sportowców, trenerów, rodziców i pacjentów nurtuje pytanie: czy posiadanie płaskiej stopy obniża sprawność ruchową, a szczególnie zdolność do generowania siły i wysokości podczas skoku pionowego? Przez lata wokół tej kwestii narosło wiele mitów, które wpływały zarówno na decyzje dotyczące selekcji sportowej, jak i praktykę kliniczną, prowadząc często do propozycji „profilaktycznych” interwencji korekcyjnych, takich jak wkładki do butów lub ortezy stopy.

Tymczasem najnowsze, wysokiej jakości badania naukowe — w szczególności świeża metaanaliza opublikowana w BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation (2024) — weryfikują dotychczasowe przekonania, podważając ich zasadność. Celem tego artykułu jest szczegółowe przedstawienie, co mówi nauka na temat płaskostopia, jego wpływu na wysokość skoku pionowego oraz praktycznych implikacji dla pacjentów i specjalistów.

Czym jest płaskostopie? Przyczyny, klasyfikacje i diagnostyka

Płaskostopie (pes planus, flatfoot) to obniżenie lub zniesienie podłużnego łuku przyśrodkowego stopy. W zależności od wieku, uwarunkowań genetycznych oraz czynników środowiskowych, może przybierać różne postacie – od fizjologicznych, przejściowych (np. u dzieci), po trwałe, związane ze strukturami anatomicznymi lub patologiami tkanek.

Główne typy płaskostopia

• Płaskostopie elastyczne (elastyczne pes planus): Stopa wydaje się płaska podczas obciążenia, lecz łuk pojawia się w pozycji odciążonej. Najczęściej spotykane u dzieci, zwykle nie powoduje objawów.
• Płaskostopie sztywne: Brak łuku zarówno przy obciążeniu, jak i odciążeniu. Może być związane z wadami strukturalnymi lub chorobami (np. zrosty kostne, neuropatie).
• Płaskostopie pourazowe, nabyte: Efekt uszkodzenia struktur podporowych łuku (np. ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego).

Diagnostyka i klasyfikacje w badaniach naukowych

Kryteria rozpoznania płaskostopia różnią się w zależności od zastosowanej metody:

• Ocena śladu stopy (np. indeks podometrii, wskaźniki Chippaux-Smiraka, Clarke’a).
• Parametry radiologiczne (kąt łuku stopy na RTG), stosowane głównie w specjalistycznych ośrodkach.
• Skale kliniczne oceny łuku stopy, jak Foot Posture Index (FPI), wizualna inspekcja i testy manualne.

Ta niejednoznaczność klasyfikacji jest jednym z głównych ograniczeń badań dotyczących wpływu płaskostopia na funkcję sportową.

Co mówią badania – Kompleksowa analiza naukowa

Obalanie mitów w praktyce sportowej i klinicznej

Ograniczenia, luki w wiedzy i przyszłe kierunki badań

Chociaż nowoczesne przeglądy systematyczne dostarczają silnych argumentów przeciwko obniżaniu sprawności skokowej przez płaskostopie, badacze wskazują na kilka istotnych ograniczeń:

• Heterogeniczność definicji płaskostopia – różne narzędzia klasyfikacji mogą ukrywać subtelne różnice funkcjonalne.
• Zmienność protokołów testowania i urządzeń pomiarowych – część badań posługiwała się różnymi wersjami CMJ, SJ czy vertical jump.
• Populacje w większości zdrowe, bezobjawowe – wyniki mogą nie mieć pełnego przełożenia na osoby z objawami, otyłością czy współistniejącymi urazami.
• Brak randomizowanych badań (RCT) oceniających skuteczność interwencji korekcyjnych pod kątem poprawy skoku u osób bez objawów bólowych.

Potrzebne są dalsze, wysokiej jakości badania obejmujące różnorodne populacje pacjentów, w tym osoby z bolesną pronacją czy współistniejącymi zaburzeniami biomechanicznymi.

Praktyczne wskazówki dla fizjoterapeutów, trenerów i pacjentów

Dla fizjoterapeutów i lekarzy:

• Nie zaleca się stosowania ograniczeń treningowych czy sportowej selekcji opartej wyłącznie na rodzaju łuku stopy.
• Trening i profilaktyka powinny obejmować ogólną siłę, koordynację, stabilność tułowia i kończyn — nie koncentrować się tylko na stopie.
• Ortezy lub wkładki rozważaj wyłącznie u pacjentów z objawami bólowymi, dyskomfortem, wyraźnymi zaburzeniami funkcji lub skorygowanymi urazami.
• Regularnie monitoruj postępy kliniczne narzędziami takimi jak CMJ czy SJ.
• Informuj trenerów i personel sportowy o najnowszych dowodach — eliminuj mit o negatywnym wpływie płaskostopia na wyniki sportowe.

Dla pacjentów i rodziców:

• Płaskie stopy same w sobie nie zaburzają wysokości skoku ani nie ograniczają swobody uprawiania sportu.
• Jeżeli nie masz bólu, dyskomfortu czy poważnych zaburzeń ruchowych, nie potrzebujesz specjalnych ortez czy wkładek wyłącznie w celu poprawy wyników sportowych.
• W przypadku pojawienia się bólu lub innych objawów – skonsultuj się z fizjoterapeutą w celu doboru indywidualnej terapii.
• Podejmuj aktywność fizyczną bez obaw, pamiętaj o rozwoju siły, równowagi i koordynacji całego ciała.

Płaskostopie i wysokość skoku – Najczęściej zadawane pytania

Czy płaskostopie powoduje gorszy wyskok u sportowców lub dzieci?

Nie, aktualne badania nie wykazały istotnych różnic w wysokości skoku pionowego pomiędzy osobami z płaskostopiem a tymi z prawidłowym łukiem stopy. O ile płaskostopiu nie towarzyszą objawy bólowe czy zaburzenia funkcji, nie wpływa to na parametry skokowe ani sprawność ruchową.

Czy powinno się ograniczać udział w sporcie lub modyfikować trening u osób z płaskostopiem?

Nie. Selekcja sportowa i ograniczenia treningowe wyłącznie na podstawie kształtu łuku stopy są nieuzasadnione. Zaleca się indywidualną ocenę funkcji, a nie decyzje oparte na budowie stopy.

Czy wkładki ortopedyczne lub ortezy do butów zwiększają wysokość skoku u osób z płaskostopiem?

Nie ma naukowych dowodów na to, by korekcyjne wkładki lub ortezy podnosiły wysokość skoku u zdrowych, bezobjawowych osób z płaskostopiem. Taką interwencję rozważa się wyłącznie, gdy występują dolegliwości bólowe lub zaburzenia biomechaniczne.

Czy dzieci z płaskostopiem powinny ćwiczyć inaczej?

Nie ma wskazań do odmiennego traktowania dzieci z elastycznym płaskostopiem, jeśli nie mają objawów. Ważne jest stymulowanie wszechstronnego rozwoju ruchowego i wzmacnianie całego układu mięśniowego, nie skupianie się wyłącznie na kształcie łuku stopy.

Ważna informacja

Uwaga: Treści zamieszczone w tym artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie mogą zastąpić profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Zawsze konsultuj się ze swoim lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia w przypadku jakichkolwiek pytań dotyczących stanu zdrowia.

Potrzebujesz profesjonalnej pomocy?

Jeśli zmagasz się z płaskostopiem lub innymi dolegliwościami stóp, nie zwlekaj. Skontaktuj się z nami, aby umówić wizytę u jednego z naszych doświadczonych specjalistów. Jesteśmy tutaj, aby Ci pomóc odzyskać zdrowie i sprawność.

Umów wizytę